I. Nasiennictwo i selekcja drzew leśnych - ten dział hodowli lasu ma za zadanie zabezpieczyć zarówno bogactwo genetyczne lasów jak i zapotrzebowanie na nasiona. Odbywa się to przez wyszukiwanie najbardziej wartościowych osobników drzew lub całych drzewostanów. Z tej „elity” zbiera się nasiona do produkcji sadzonek na potrzeby lasów państwowych i niepaństwowych.
Baza nasienna RDLP Białystok obejmuje niespełna 1200 pojedynczych drzew (tzw. drzewa mateczne (ponad 1100szt.) i drzewa zachowawcze (85 szt.)) oraz ponad 26,6 tysiąca hektarów specjalnie wyznaczonych drzewostanów nasiennych (w tym wyłączonych (ok.2000 ha) i gospodarczych (ok. 24500 ha). Uzupełnieniem bazy nasiennej są źródła nasion (są to przynajmniej dwa drzewa w grupie), z których pozyskuje się nasiona gatunków domieszkowych i biocenotycznych, które rzadziej można spotkać w lesie.
W RDLP Białystok wdrażany jest Program Testowania Potomstwa drzew leśnych (wyłonienie najlepszych drzew i drzewostanów spośród już wybranych drzew matecznych i drzewostanów wyłączonych) oraz zakładane jest Leśne Archiwum Klonów Drzew oraz archiwum innej roślinności leśnej dla Polski północno – wschodniej (LAKD) w nadleśnictwach Łomża i Bielsk. Zgromadzone zostaną tam najcenniejsze dla lasów genotypy drzew w formie naturalnej poprzez wysadzenie potomstwa uzyskanego w wyniku zastosowania wegetatywnego sposobu rozmnażania
Na naszym terenie pracują dwie wyłuszczarnie nasion w Nadleśnictwach: Czarna Białostocka i Maskulińskie. Tam odbywa się wyłuszczanie nasion z szyszek, a potem przechowywanie nasion w przechowalniach.
Najważniejszymi przepisami prawnymi, regulującymi zagadnienia nasiennictwa i selekcji drzew leśnych jest Ustawa z 7 czerwca 2001r. o leśnym materiale rozmnożeniowym oraz Zarządzenie Nr 7A DGLP z dnia 7 kwietnia 2006r. a także „Program zachowania leśnych zasobów genowych i hodowli selekcyjnej drzew w Polsce na lata 2011-2035”, który jest kontynuacją programu z lat 1990-2010.
II. Szkółkarstwo leśne - to dział hodowli lasu, którego zadaniem jest produkcja wysokiej jakości materiału sadzeniowego drzew leśnych, stosowanego do wykonywania odnowień, zalesień i poprawek. Sadzonki są przeznaczane przede wszystkim na potrzeby Lasów Państwowych, a nadwyżki są przeznaczane do sprzedaży dla innych odbiorców.
Nadleśnictwa podlegające RDLP Białystok posiadają 29 gospodarstw szkółkarskich, zajmujących łącznie 173 ha powierzchni produkcyjnej. W produkcji w szkółkach leśnych wymienionych gospodarstw znajduje się ok. 60 mln sztuk sadzonek rocznie.
III. Odnowienia, zalesienia, poprawki – to inicjowanie i kształtowanie młodego pokolenia lasu. Odnowienia powstają na terenach leśnych po usunięciu (lub systematycznie w trakcie usuwania) dojrzałych drzewostanów. Zalesienia polegają na wprowadzaniu roślinności leśnej na tereny nieleśne (np. nieprzydatne do użytkowania rolniczego). Te zadania wykonywane są najczęściej poprzez sadzenie drzew gatunków leśnych. Coraz większego znaczenia nabierają obecnie odnowienia naturalne - powstające samorzutnie lub inicjowane. Takie odnowienia to naturalne procesy zmiany pokoleń lasu z zachowaniem całego bogactwa genetycznego.
Zadania związane z sadzeniem lasu obejmują również wprowadzanie drugiego piętra lasu, poprawki, uzupełnienia i dolesienia – czyli zabiegi, które mają na celu poprawę jakości hodowlanej i zwiększanie różnorodności gatunkowej i możliwości produkcyjnych, upraw, młodników i starszych drzewostanów.
Rozmiar zadań z wymienionego zakresu na terenie RDLP Białystok przedstawia się następująco:
wyszczególnienie | Wykonanie 2011r. (ha) | Plan 2012r. (ha) |
Odnowienia, zalesienia, wprowadzanie II piętra, dolesienia luk, w tym: | 3299 | 3683 |
zalesienia gruntów porolnych i nieużytków | 67 | 63 |
Odnowienia naturalne | 147 | 69 |
Poprawki i uzupełnienia | 252 | 345 |
IV. Pielęgnowanie lasu – to szereg czynności związanych z pielęgnowaniem drzewostanu i siedliska, na którym ten drzewostan rośnie. Ich cel to utrzymanie stabilności drzewostanu i zachowanie sprawności siedliska, a przy tym uzyskanie wysokiej jakości surowca drzewnego, w ten sposób, aby utrzymać naturalną różnorodność biologiczną w lesie. Pielęgnowanie lasu obejmuje następujące czynności wykonywane na różnych etapach rozwoju drzewostanu:
- pielęgnowanie gleby w uprawach leśnych
- czyszczenia wczesne
- czyszczenia późne;
- trzebieże wczesne;
- trzebieże późne.
wyszczególnienie | Wykonanie 2011r. (ha) | Plan 2012r. (ha) |
pielęgnowanie gleby | 9532 | 10830 |
czyszczenia wczesne | 3870 | 4087 |
czyszczenia późne | 5108 | 5156 |
trzebieże wczesne | 8994 | 9031 |
trzebieże późne | 23582 | 28314 |
V. Prowadzenie rozmiaru cięć w użytkowaniu lasu – oznacza nadzór i kontrolę planowania i wykonywania cięć w drzewostanach dojrzałych i młodszych. Skupia się na doborze przyjmowanych metod gospodarowania do potrzeb hodowlanych konkretnych drzewostanów i funkcji lasów.
Zagospodarowanie rębne dojrzałych drzewostanów ma przede wszystkim na celu stworzenie odpowiednich warunków do uzyskania młodego pokolenia lasu, przy zachowaniu jego biologicznej i genetycznej różnorodności. Pozyskanie drewna, stanowiącego bardzo cenny, odnawialny surowiec gospodarczy, jest prowadzone w sposób racjonalny i stanowi tylko jeden z wielu elementów gospodarki leśnej. Zagospodarowanie przedrębne dotyczy cięć realizowanych w ramach pielęgnacji drzewostanów: czyszczeń późnych, trzebieży wczesnych i trzebieży późnych. Zadania z tego zakresu w RDLP Białystok wyglądają następująco:
wyszczególnienie | Wykonanie 2011 | Plan 2012 |
pow. man. (ha) | masa grubizny m3 | pow. man. (ha) | masa grubizny m3 |
użytki rębne | 5603 | 1047106 | 6726 | 1068842 |
użytki przedrębne | 34929 | 1486037 | 39878 | 1432811 |
VI. Retencja wodna w lasach – zadanie polega na gromadzeniu wody we wszelkiego rodzaju naturalnych i sztucznych zbiornikach retencyjnych, spowolnieniu jej wiosennego spływu oraz prowadzeniu gospodarki leśnej w kierunku odtwarzania i renaturalizacji torfowisk, zabagnień i źródlisk oraz naturalnych cieków wodnych.
Obecnie 5 nadleśnictw RDLP Białystok bierze udział w projekcie: „Zwiększanie możliwości retencyjnych oraz przeciwdziałanie suszy i powodzi w ekosystemach leśnych na terenach nizinnych”, realizowanym w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Projekty przewidują retencjonowanie 4,8 mln m3, szacowany koszt przedsięwzięcia 8,3 mln zł.
VII. Rekultywacja gruntów – na obszarze RDLP Białystok działania z tego zakresu sprowadzają się przede wszystkim do opiniowania właściwego uproduktywnienia i zagospodarowania wyrobisk po kopalniach żwiru i piasku. Rocznie Wydział Zagospodarowania Lasu opiniuje kilka projektów rekultywacji i przygotowuje kilka decyzji w zakresie przyjęcia leśnego kierunku rekultywacji oraz uczestniczy w odbiorze zakończonych zadań.
VIII. Nadzór nad lasami niepaństwowymi
Starostwa Powiatowe powierzają niektórym nadleśnictwom RDLP Białystok sprawowanie nadzoru nad lasami nie stanowiącymi własności Skarbu Państwa. Powierzchnia takich lasów wynosi ok. 176 tys. ha. i wzrosła o ok. 10tys. ha w ciągu ostatnich 10 lat w wyniku wykonanych zalesień na gruntach prywatnych.
Nadleśnictwa sporządzają plany zalesień, aktualnie na podstawie Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. nr 48 poz. 390) wraz ze zmianami wprowadzonymi Rozporządzeniem zmieniającym z dnia 31 maja 2010r. (Dz. U. nr 94 poz. 608 i Rozporządzeniem zmieniającym z dnia 20 kwietnia 2011r. (Dz. U. nr 93 poz.543). Koszt sporządzenia planów zalesień pokrywany jest ze środków Budżetu Państwa. W zakres nadzoru LP nad lasami innych własności w zależności od przekazanych przez starostę zadań wchodzą między innymi:
• przegląd stanu lasu na gruncie, ocena zgodności wykonanych przez właścicieli prac z przepisami ustawy o lasach , uproszczonymi planami urządzania lasu lub decyzjami
• wydawanie właścicielom decyzji administracyjnych i kontrola wykonania obowiązków wynikających z tych decyzji,
• wysyłanie upomnień i wnioskowanie o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w przypadku nie wykonania zadań określonych w decyzji,
• cechowanie drewna i wystawianie właścicielom dokumentu stwierdzającego legalność jego pozyskania.
Zgodnie z ustawą o lasach za stan lasów odpowiedzialni są ich właściciele.
Do obowiązków właściciela należy przede wszystkim:
• ponowne wprowadzanie roślinności leśnej (upraw leśnych) w lasach w okresie do
5 lat od usunięcia drzewostanu,
• wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych na uprawach do 10 lat,
• usuwanie drzew opanowanych przez owady, wywróconych , złamanych, suchych,
• prowadzenie racjonalnej wycinki drzew zgodnie z uproszczonymi planami urządzania lasu lub decyzjami,
• wykonywanie prac w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
Wszystkich zainteresowanych tematyką gospodarowania lasami niepaństwowymi informujemy iż udostępniamy nieodpłatnie publikację (do wyczerpania nakładu) „Gospodarowanie w lasach niepaństwowych – poradnik dla właścicieli”, wydaną przez RDLP w Białymstoku i Biebrzański Parkiem Narodowy przy wsparciu finansowym WFOŚiGW w Białymstoku.
Po odbiór publikacji prosimy zgłaszać się do pana
Jarosława Ćwik,
Wydział Zagospodarowania Lasu
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku,
ul. Lipowa 51, tel. 85 748 18 48.
lub
do Biebrzańskiego Parku Narodowego
w Centrum Edukacji i Zarządzania w Osowcu Twierdzy ,
pok. 35, A. Wiatr,
pok. 29, M. Ramotowski.
